Roku 1732 16 Augusti, Kopia Manifestacji Urzędników Grodzkich, Łuckich.
Venientes Personaliter My Urzędnicy Grodzcy powiatu Luckiego, niżej na podpisach wyrażenia przed Alexandrem ze Zbaraża na Rajmiejscie Korybutem Woronieckim Stolnikiem Dobrzyńskim, jako Subdelegatem do przyjęcia tego Manifestu, z Prawa od nas zasadzonym, którym non ex antiquo odio ku komu lub uchowaj Boże z prywatnego interesowania się ku czemu, bo u nas plus valet publica utilitas, quam propria nominis ratio. Tylko że publiczna querela WW IMO PP Obywatelow Powiatu Luckiego, którzy sądzącym nam Cadentiam detulerunt, iż Pani Ludovika z Kunickich Rzewuska, Wojewodzina Belzka Hetmanowa Wielka Koronna w dobrach swoich dziedzicznych w mieście Targowicy w województwie wołyńskim a powiecie Łuckim leżących, tam stricto carcere clausa, że dla warty około stojącej, nie ma aditum człek żaden, ut in afflictione consoletur eam, ale nawet duchownych nie dopuszczając osób, sama będąc w ciemnicy przez pozabijanie okien, solitaria benignum sibi non videt solem atoli distituta od przyjaciół, ogołocona z fortuny własnej zwłaszcza multarum ditionum heredyssa, teraz praeter vitaro caetera nihil habet i od ustawnego płaczu nasycona amaritudinibus sors nec ulla ejus strictior esse potest. Dni i nocy przepędza w smutku, cuius gemitus coram hominibus non est absconditus. W czym mając doniesioną sobie i podaną przez Przyjaciół oni że Pani Wojewodziny pressure, tak zacnej damy, z pięknej krwi utraque pallade domus urodzonej et in domicillio wypielęgnowanej magnatum, cuius vulgata per orbem stant, documenta domus, zac zym Si nos taceremus, lapis de pariete clamasset et sumeret vindictam. Nie tylko ex compossione christiana uważając pogróżkę Boską, si scelus vocifer abitur, exaudias eum, ne vos et filios vestros percutiam gladio ale też ex stallis urzędu naszego będąc custodes legum proprii districtus atque prospiciendo securitati publicae, bojąc się oraz przekleństwa, co Bóg do Helego natenczas sędziego rzekł: Quia viduam innocentem oprimere permisisti, ideo non erit ex tua Domo senex, magna pars domus tuae mortua erit, nec ad virilem perveniet aetatem, i chociaż ex vulgata fama constat, że jakoby na tejże Pani Wojewodziny Bełzkiej miała być otrzymana kuratela, która by przeciwna była prawu i konstytucji Anni 1638 titulo "o kuratelach" to taż arna konstytucya wprzód inquisitionem ubi bona consistunt ediscere kazała, a po tym expeditis eisdem, jeżeli należy, kurateria wydawane z kancelaryi być mają. W tej zaś kurateryi, że żadnej in proprio territorio talio os de ossibus Województwa wołyńskiego będącej inkwizycji nie było, toć per consequens y kuraterium, jeżeliby miało być wydane jakowe, chyba ad sinistram dotationem a do tego że każda kuratora adintit. Tylko dyposytynnem fortunae non libertatem vitae, gdyż tylko ruj minalitom tam stricta bywa inkarceracya ne fuga salutem ca piat, czy meruit, że tak zacna Pani jakowej kurateli quid mali egit czy po tym tak godnym mężu mutavit vota, czy i to jest zupełnego rozumu donum, czyli się doskonałemi stanu swego nie rządziła maxymami. Wszak iniquum scelera ostentant, innocens exemplo tutarum, czyli też tak wielkich fortun swoich będąca Pani, co alegitimis alienowała sukcesorom, czyli godnemu mężowi swemu godnie nie sprawiła pogrzebu, mówi może do siebie Ille mihi praeceptis torqueor ipsa meis. Po tym nigdy Pan Wojewoda Bełzki, Hetman Wielki Koronny, którego laudanda nullis decora viabus; bo ten oczewiste probatae virtntis mający doluimenta qualem nec latiae cecineri nec graeca vetustas, którego w potomne wielu godność na nieśmiertelną sobie zarobiła elogium, illum nec Ventura silebunt lustra nec ignota rapiet sub nube vetustas. Czyliż osądził żonę swoję bydź incapacem Fortuny, y owszem testamentem ultimae voluntatis duae in quarto puncto posito, sto tysięcy rocznej intraty ad liberam jej dispositionem zostawił, jako tenże testament w sobie dostatecznej obmawia. Na dto jeszcze większa, że tenże niegdyś Pan Wojewoda Bełski lubo widział żonę swoją, że w takowej była, w jakowej i teraz zostaje pozycji, przecież in usus Onej i na własny Jej depans Dobra wydzielił, która per Omnem Fractum Jego possidebat życia. Potym zaś Pani Wojewodzina Bełzka wydawszy tak słuszną na ozdobę ojczyzny na podporę wolności aequantes spe et virtute maiorum prolem, którzy conspirent gemini titulis communibus orbes, czy meruit że za to jako ej indignacyi mówić do siebie może est mihi supplici causa fuisse…
Zaczym gdy ten Manifest z kompulsu do nas od Pani Wojewodziny Bełzkiej podanego in lucem wychodzi, w którym contente et propositiones Onej wyrażamy ut innolescat całej Rplitej prosząc actis connotari. Co otrzymaliśmy własnemi rękoma podpisując.
Переклад
Року 1732, 16 серпня. Копія маніфесту урядників гродських луцьких.
З’явившись особисто ми, урядники гродські повіту луцького, нижче підписані, перед Александром зі Збаража на Воронцях, Кори́бутом Воронецьким, стольником добжинським, як субделегатом для прийняття цього маніфесту, з права нам належного, заявляємо, що не з давньої ворожнечі до будь-кого і, борони боже, не з приватного інтересу щось чинимо, бо у нас більше важить загальна користь, ніж власна вигода.
Лише тому, що публічна скарга ясновельможних панів обивателів повіту Луцького, які нам, суддям, це донесли, сповіщає, що пані Людовіка з Куницьких Жевуська воєводина белзька, гетьманова велика коронна, у своїх дідичних маєтках у місті Торговиці в воєводстві волинському, повіті луцькому, перебуває замкнена в суворій в’язниці, так що через поставлену варту ніхто не має доступу, щоб у стражданні її втішити, і навіть духовних осіб не допускають; сама ж, будучи у темниці через забиті вікна, в самотності не бачить для себе світлого сонця, позбавлена друзів, обдерта з власної фортуни, будучи дідичкою багатьох володінь, тепер, окрім життя, нічого не має, і, наситившись постійними сльозами, перебуває у гіркій долі, гіршої якої не може бути. Дні й ночі проводить у смутку, і стогін її перед людьми не є прихованим.
Маючи про це повідомлення, подане її друзями, що така утискається пані воєводина дама шляхетна, з високого роду, вихована в домі магнатів, слава якого відома в усьому світі, якщо б ми мовчали, то камінь із муру закричав би й узяв би помсту. Тому не лише з християнського співчуття, пам’ятаючи кару божу: якщо злочин буде виголошений — вислухай його, щоб не покарав вас і дітей ваших мечем, але й із обов’язку уряду нашого, будучи охоронцями законів свого повіту та дбаючи про громадську безпеку, остерігаючись прокляття, яке бог сказав судді Ілію: "Оскільки дозволив гнобити невинну вдову, не буде в домі твоєму старого, більша частина дому твого помре і не досягне мужнього віку", і хоча за загальною чуткою нібито на ту пані воєводину белзьку встановлено опіку, яка була б супротивна праву й конституції 1638 року про опіки, то ж сама та конституція наказує спершу провести розслідування там, де є маєтки, а вже потім, після цього, якщо належить, видавати опіку з канцелярії. А в цій опіці, оскільки жодного розслідування в межах самого воєводства волинського не було, то, відповідно, і сама опіка, якщо б була видана, могла б бути лише з підступною метою; до того ж кожна опіка стосується тільки розпорядження майном, а не свободи життя, бо суворе ув’язнення належить лише злочинцям, щоб не втекли.
Чи ж заслужила така достойна пані на опіку? Чи вчинила щось лихе? Чи після такого достойного чоловіка змінила волю? Чи позбавлена розуму? Чи не керувалася належними принципами? Адже злочини доводять провину, а невинний захищений прикладом праведних. Чи, будучи пані таких великих маєтків, незаконно їх відчужувала від спадкоємців? Чи не гідно поховала свого чоловіка? Може сказати про себе: сама себе мучу власними настановами. Адже той покійний пан воєвода белзький, гетьман великий коронний, славний у чеснотах, якого ні латинська, ні грецька давнина не перевершили, і чия пам’ять безсмертна, чи ж він визнав свою дружину нездатною керувати майном? Навпаки — у своєму тестаменті, в четвертому пункті, залишив їй сто тисяч річного доходу до вільного розпорядження, як сам тестамент ясно свідчить. Більше того, той самий воєвода, навіть бачачи її в такому становищі, як тепер, усе ж виділив їй маєтки на власне утримання, які вона користувала за все його життя. А тепер, коли та пані воєводина белзька виховала таке достойне потомство на честь вітчизни і підтримку свободи, рівне славою і чеснотами предків, чи заслужила вона на таку кару?
Отже, коли цей маніфест, поданий нам пані воєводиною белзькою, виходить на світ, у якому ми викладаємо її заяви й доводи, щоб стало відомо всій Речі Посполитій, просимо внести це до актів. Що й отримали, підписуючи власноруч.
Розшифровка аматорська в рамках проєкту
Między Jaśnie Wielmożnym Panem Miaczynskim Kasztelanem Chelmskim, nad Jaśnie Wielmożną Panią Ludowiką z Kunickich Rzewuską Wojewodziną Bełską Hetmanową Wielką Koronną, ex Dispositione Jego Concessa Kuratorem z jednej, a Jaśnie Wielmożnym Xiedzem Michalem Kunickim Biskupem Arcyonenskym Suffraganem Krakowskim, tudzież Jaśnie Wielmożnemi Panami Sewerynem Podczaszym Koronnym, i Wacławem Starostą Krzeswickim Rzewuskimi, teyze Pani Hetmanowej synami z drugiej strony, stanęło pewne y w niczym nieodmiennie postanowienie.
Iż Pan Kasztelan Chełmski Kurator mając Impedimenta swoje jak publiczne jako też z Domestica, także wiedząc że fortuna Pani Hetmanowej do dyspozycji, a ona sama do opieki indi stracto eget homine, naradziwszy się cum utraq Domo tam Kuniciana jako też Rzewusciana, y naturalnemi post sera fata Pani Hetmanowej sukcessorami pomienionemi Pani Hetmanowej synami puszcza w wolny rząd cału fortunę Juri Hereditario et abvita litio, tejże Pani Hetmanowej podległu księdza Suffragana Krakowskiego, jako proximioris ex Domo Kuniciana.
JW zaś ksiądz Suffragan obliguje się naprzód Imci Pani Hetmanowej według urodzonego affektu swego powinna Opiekę praestare, potym omnimodas z Prowentów tejże substancyi commoditates providere, intraty wszystkie exigere, nikomu ex omni titulo et praetextu z nich non responsunus, kommisarzow pro libitu suo do dysponowania dobrami constituere, jako też ludzi do dworu, dobra do dezolacij wszelkich, y owszem w jak najlepszym stanie conservare, wszyski oraz peragere cokolwiek Tuturem concernit.
Co Imci Panowie Podczaszy koronny y starosta Kruswicki Bracie pro rato et grato mieć powienuja y praesentibus obowiązują się y owszem ze żadnej prepedyciy czynić nie będą, fide, honore, et conscientia przyrzekają. Cavent zaś sobie strciej azebu sub hac tutela księdza Suffragana Pani Hetmanowa nihil quidquam in posterum aż ad jera fata sua przeciw kuratelij, która in salvo et integro bydz powinna nie mogła nic czynić, żadnych in actis publicis tak ad alienando fortuną jako do dyspozycyi czyli zapisów sum, jakich, tak ad nocendum honorowi Synów swoich transakcji zeznawać.
A że zachodzi słuszna y prawna od Panów Podczaszego Koronnego y Starosty Kruszwickiego intuitu Summy Trzech Kroc Sto Tysięcy post oblitum SP Pani Maryanny Potockiey Straznikowey Siostry swojej rodzonej, Jure Sucussionis na siebie y na Pannę Zuzannę siostrę swoję spadłey, więc agnita od tey summy prowizyj currentia maic sie ciż Panowie Podczasy Koronny y Starosta Kruszwicki ze Starostw jako Pan Podczasy Koronny Nowosieleckiego Krolewczyzney, Krzywa Wola nazwaney, a Pan Starosta Kruszwicki Starostwa Ulanowskiego cum attinentiis, secundum obloquentiam consensow y Cessij kontentować Proventibus Matce swoiey przy czynieniu Cessij assecuratis. Trzecie Sto Tysięcy dla Panny Wojewodzianki siostry swojej zostawiwszy, circa bona Tutoris Regimini subjacentia, od których na potrzebę Jej Prowizja corocznie currere powinna, które to prowenta tylko in posterum uspokajać pro Censu o Dwakroć Sto Tysięcy Panów Podczaszego Koronnego y Staroste Kruszwickiego majc. Co zaś attinet długi na dobrach bedące, y przez Panie Hetmanowa pro usu suo tylko a nie pro deportatione Dlugow Meza swojego ś.p. Pana Hetmana, tudzież tudzież nie pro emptione dóbr jakich zaciegnione, te Tutor to jest Suffragan Krakowski spłacać pro delicata conscientia sua deklaruje excepta hostilitate tudzież ep matura bron Boże morte Pani Hetmanowej po wyściu dóbr z ared, po którym te spłacenie zaczynać się powinno.
Pałacu tu w Warszawie będącego zupełny usus permanere ma przy Panu Podczaszym Koronnym, Panu Staroście Kruszwickim, do których w nim gospodarz constitui et dependere powinien, reparacja zaś nie do Księdza Suffragana, ale do Panów wspomnianych Rzewuskich nalezyć ma. Względem rzeczy ruchomych generaliter wszystkich ex duplici parte pochodzących, taka zachodzi zgoda, te mobilia które ś.p. Pan Hetman comparavit, y które Pani Hetmanowa wzięła byla, y za nie Synom praetium zapisała zostać mają przy Panach Rzewuskich synach Jej, a oni praesenti transactione z zapisu kwituje.
Jezeli zaś gdzie które mobilia a osobliwie srebra ex praefata parte znajdują się w zastawach, tedy te wykupować dla siebie aż Panowie Rzewuscy za własne pieniądze obiecują, y za wykupne żadnej do nikogo pretensiy mieć nie mają, inne zaś mobilia to jest srebra, kleynoty, Obicia, Cugi tak u Panów Rzewuskich znalesć się mające, jako w zastawach, u kupców, albo rzemieśników w robocie albo naprawie będące, a Pani Hetmanowej własne Panowie Rzewuscy pro festo S. Martini E. do Targowicy zwieść y oddać obligują się ad manus Ksiadza Suffragana, etiam sub juramento rzez Człowieka jakiego wiadomego explendo, jako zupełnie [...] pomienionych zas ruchomości libera dyspozycja cum Scitu Tutonis etiam circa fata Pani Hetmanowej reliquitur, kareta s.p. Panu Hetmanie Panom Podczaszemu Koronnemu, Staroście Kruszwickiemu cedere powinna.
Suo zaś ad necessaria dla Panny Wojewodzianki, te wszystkie Ksiądz Suffragan Krakowski prowidować powinien, secundum illius conditionem, a że ad omnes officiosas transactiones jest adempta facultas Pani Hetmanowej, ad sera oneyże fata więc ażeby przez to in intentionibus sanctis osobliwie w dobrze uczynieniu day Boze po długim życiu za dusze nieszkodowała, obowiązują Panowie Podczaszy Koronny y Starosta Kruszwicki co Dominikanóm Targowickim, lub gdzie bedzie się podobało samejze Matce Czterdzieści Tysięcy zlotych polskich, post fata oneyze wypłacić, albo in casum niewypłacenia censum od nich per Septem a cento pro singulis annis zapisać, aby pewne na zawsze było Suffragia.
Processa to jest kondemnaty gdziekolwiek tak w trybunałach jako też y w ziemstwach, y grodach, ex interesse Juris Panie Hetmanowe concernentes, zaszłe Panów Rzewuskich in nexus suus involvujące Xiędz Suffragan znosic deklaruje. Także koszta ubi de jure venerit zastepywac, in futurum nexus na Panach Rzewuskich niedopuszczając, w czym sami Ichmość Strzedz się maią. Praecavent też to sobie partes Complanestes, ażeby Pani Hetmanowa do Miast wielkich ani na żadne miejsca gdzie jest publica nie wiedziała. Ostrzega to sobie Ksiądz Suffragan Krakowski że circa sera fata Pani Hetmanowej jeżliby Raty półroczne z dóbr, których aredowanych wybrał Księdz Suffragan, z tych nikomu rationem reddere niema ale pijs Hicys et suffragijs pomienione putroczne razy pieniężne impedire ma. Dobra zaś inne nieruchome ex utraque fortuna nullis paenitus excaptis cum omnibus emolumentis nic post sera fata niewywożąc, zostawione bydz mają plena et integra proprietate Panóm Rzewuskim synóm Imci Pani Hetmanowa.
Dobra przez komplanacyą Podhorecka przez Panią Hetmanową synom ustąpione, y vigore huius complanationis w posesyj będące zostawać mają przy Panach Rzewuskich Braciach, absque ulla dubietate. Ponieważ zaś debetur provisio od wspomnianey wyżey dwochkroć sto tysięcy sumy posagowej po ś.p. Pani Strażnikowej Spadlej Panom Rzewuskim Braci, za lat cztery a fatis ś.p. Pana Hetmana niewypłacona, tedy w tym moderamine adinvento Rzewuscy kontentować się maią srebrami, których plus minus sto trzydzieści Grzywien w jednym miejscu u Pana Reokura dawniej zastawnemi a pieniędzmi z tryoru szczęście tysicej plus minus siedmiuset tynfów przez Panów Wieckowskich wykupionemi, maiąc wzgląd na tenże w regestrze expensy, na Pannę Wojewodziankę Bełzką od Pana Wireszczynskięgo Pisarza Grodzkiego Chełmskiego podanym suknie, koronki, płótna i inne rzeczy ad mundum … niesa wyrażone tedy corok czyli co pulroku … z podpisania rek Panny Wojewodzianki Bełzkiej Panów Rzewuskich Braci Księdzu Suffraganowi Krakowskiemu ma bydz podany, niewynosząc expensy ultra proportionem et honestum kondycji Panny Wojewodzianki, a Ksiądz Suffragan praetium pomienionych expensy corocznie wypłacać ma. Expensa zaś przez Pana Wereszczynskiego podana, kwartałami ma być wypłacana.
Po zakończonej finalnie do Bog komplanacij, ieszcze tej strony mutue et ad invicem wszystkie in generali et in particulari pretensje umarzają y urazy y uspokoiaja klejnoty, które zostaly między ruchomościami Pani Hetmanowej, a u Panny Wojewódzanki Bełzkiej znajduią się, te do Targowicy pro Festo S. Martoni komportowane, y Pani Hetmanowey oddane bydz maią, a Ksiądz Suffragan Krakowski ma interponere studium et officium u Pani Hetmanowey, aby cedant Pannie Wojewodzance, inne zaś kleynoty zastawne Panowie Rzewuscy cere proprio wykupić maią, et in ujum sui communer obrócić, rzeczy jakiekolwiek czyli do sprawienia ordynowane albo za datkiem jakim do Pani Hetmanowej należące, czyli u rzemieślników w naprawie bedace czyli gdziekolwiek a quicunq titulo do Pani Hetmanowej należące mające res mobiles, te wszystkie oprócz wyrażonych w tej komplanacyi Pani Hetmanowej spectare maią, która to komplanacya, y w niey wyrażone punkta cum omnibus clausunis conditionibus annexis jako partes complanantes, quam exactissime dotrzymać fide, honore et conscientia obowiązuiąc się, y mutuo et ad invicem przyrzekaią, tak authoritate Primitiale jako tutoris inscripti et utriusque domus, ex nexu propinquo protectorís adhibita rękami własnemi podpisawszy y pieczęciami stwierdziwszy jak najprędzey roborować in actis publicis obliguią się.
Datum w Warszawie die 4 Octobris A.D. 1732.
Переклад
Між ясновельможним паном Мйончинським каштеляном холмським, над ясновельможною пані Людвікою з Куницьких Жевуською воєводиною белзькою, гетьмановою великою коронною за наданою диспозицією Куратором з одного боку, а ясновельможним ксьондзом Михайлом Куницьким єпископом аріоненським, суфраганом краківським, також ясновельможними панами Северином підчашим коронним, і Вацлавом старостою крушвицьким Жевуськими, тієї ж пані гетьманової синами, з другого боку, сталося певне і в нічому незмінне постановлення.
Що пан каштелян холмський Куратор, маючи свої перешкоди як публічні, так і домашні, а також знаючи, що фортуна пані гетьманової підлягає диспозиції, а вона сама для опіки потребує людини, порадившись з обома домами, як Куницьких, так і Жевуських, і природними після смерті пані гетьманової спадкоємцями, тобто згаданими її синами, віддає у вільне управління всю фортуну правом спадковим і родовим під владу того ж ксьондза суфрагана краківського, як найближчого з дому Куницьких.
Ясновельможний же ксьондз суфраган зобов’язується передусім пані гетьмановій, згідно з природною своєю прихильністю, належну опіку надавати, потім усілякі вигоди з доходів з тієї ж власності забезпечувати, всі прибутки стягувати, нікому під жодним титулом чи приводом за них не звітувати, комісарів за своїм уподобанням для розпорядження маєтками призначати, а також людей до двору, і маєтки від усякого спустошення в якнайкращому стані зберігати, і взагалі виконувати все, що до опікунства належить.
Що ясновельможні панове підчаший коронний і староста крушвицький, брати, приймаються це за належне і прийнятне і цим зобов’язуються, і навіть що жодної перешкоди чинити не будуть, вірою, честю і сумлінням обіцяють. Застерігають же собі далі, щоб під цією опікою ксьондза суфрагана пані гетьманова нічого в майбутньому аж до своєї смерті проти опіки, яка має залишатися в цілості й непорушності, не могла чинити, жодних у публічних актах, чи то щодо відчуження майна, чи розпорядження, чи записів сум, чи дій на шкоду честі своїх синів, не здійснювала.
А що існує слушна і правна вимога від панів підчашого коронного і старости крушвицького щодо суми триста тисяч після смерті покійної пані Маріанни Потоцької стражникової, рідної їхньої сестри, що їм за правом спадку належить і також панні Сусанні, їхній сестрі, отже визначені від тієї суми поточні відсотки панове підчаший коронний і староста крушвицький мають отримувати з доходу зі староств, а саме підчаший коронний з маєтку з новоселецької королівщни під назвою Крива Воля, а староста крушвицький зі староства уланівського, відповідно до домовленостей, згод і цесій, задовольнятися доходами, забезпеченими матері їх при здійсненні цесії. Треті сто тисяч залишаючи для панни воєводівни, своєї сестри, при маєтках, підлеглих управлінню опікуна, від яких щорічно має виплачуватися їй процент на її потреби; і саме ці доходи надалі мають задовольняти як ценз від двохсот тисяч панів підчашого коронного і старости крушвицького.
Що ж стосується боргів, обтяжуючих маєтності, і cтягнених пані гетьмановою лише для власного вжитку, а не для покриття боргів її покійного чоловіка пана гетьмана, а також не для купівлі будь-яких маєтків, то опікун, тобто суфраган краківський, заявляє, що сплатить їх задля спокою свого сумління, за винятком ворожого нападу, а також передчасної, боронь боже, смерті пані гетьманової, після виходу маєтків з оренди, по чому це погашення й повинно розпочатися.
Палац тут, у Варшаві, має залишатися в повному користуванні пана підчашого коронного і пана старости крушвицького, для яких у ньому має бути встановлений і від яких повинен залежати управитель; ремонт же належить не до ксьондза суфрагана, а до згаданих панів Жевуських.
Щодо всіх загалом рухомих речей, які походять з обох сторін, досягнено такої згоди: ту рухомість, яку придбав покійний пан гетьман і яку пані гетьманова була взяла та за неї синам вартість записала, мають залишитися при панах Жевуських, її синах, а вони цією теперішньою транзакцією з запису квитують.
Якщо ж якась рухомість, а особливо срібло з вищезгаданої частини, знаходяться в заставах, тоді пани Жевуські обіцяють викупити їх для себе власним коштом і не матимуть ні до кого жодних претензій щодо викупної суми. Інші ж рухомості, тобто срібло, коштовності, оббивки, упряжі, які знаходяться як у панів Жевуських, так і в заставах, у купців або ремісників у роботі чи на ремонті, а належать пані гетьмановій, пани Жевуські зобов’язуються до свята святого Мартина звезти до Торговиці й передати до рук ксьондза суфрагана, навіть під присягою через якусь обізнану особу, підтвердивши, що цілком [...] згаданої рухомості; вільне ж розпорядження нею за відома опікуна також для самої пані гетьманової залишається. Карета по покійному панові гетьмані повинна перейти панам підчашому коронному й старості крушвицькому.
Що ж до необхідних речей для панни воєводівни ксьондз суфраган краківський повинен забезпечувати відповідно до її стану; а оскільки пані гетьманова позбавлена можливості здійснювати всі доброчинні розпорядження аж до самої своєї смерті, то, аби через це вона не зашкодила своїм святим намірам, особливо в чиненні добра, дай боже після довгого життя за свою душу, пани підчаший коронний і староста крушвицький зобов’язуються виплатити домініканцям у Торговиці або там, де самій матері буде до вподоби, сорок тисяч польських злотих після її смерті; або ж, у разі невиплати, записати від них чинш у розмірі семи відсотків річних, щоб назавжди були забезпечені поминальні богослужіння.
Судові процеси, тобто кондемнати, де б вони не виникли, як у трибуналах, так і в земських та гродських судах, що з огляду на право стосуються пані гетьманової й втягнули панів Жевуських у відповідні зобов’язання, ксьондз суфраган заявляє, що візьме на себе.
Сторони, що укладають цю угоду, також застерігають, аби пані гетьманша не виїжджала до великих міст чи до будь-яких місць, де є публічність.
Також витрати, де за правом належить, покривати, не допускаючи в майбутньому жодних зв’язань для панів Жевуських, у чому вони самі повинні остерігатися.
Також сторони угоди застерігають собі, щоб пані гетьманова не їздила до великих міст і взагалі до жодних місць, де є публічність.
Ксьондз суфраган краківський застерігає собі, що щодо часу смерті пані гетьманової, якщо піврічні рати з маєтків, які він узяв в оренду, з них нікому звіту давати не має, але на побожні цілі і поминальні служби згадані піврічні грошові суми витрачати повинен. Інші ж нерухомі маєтки з обох частин, нічого з них після смерті не вивозячи, з усіма доходами, мають залишитися в повній і цілісній власності панів Жевуських, синів пані гетьманової.
Маєтності, за підгорецькою угодою пані гетьмановою синам уступлені, й на підставі цієї угоди вже перебуваючі в посесії, мають залишитися за панами Жевуськими братами без жодного сумніву.
Оскільки ж належить виплата процентів від згаданої вище подвійної стотисячної посагової суми по покійній пані стражникової, що перейшла панам Жевуським братам, і за чотири роки після смерті покійного пана гетьмана вона не була виплачена, то в межах досягненого компромісу пани Жевуські мають задовольнитися сріблом, якого приблизно сто тридцять гривень, колись заставленим у пана Реокура, а також грошима близько трьох тисяч семисот тинфів, викупленими панами Венцковськими; при цьому беручи до уваги внесений паном Верещинським писарем гродським холмським реєстр витрат на панну воєводівну белзьку: сукні, мережива, полотно та інші речі до світу […] отже, щороку або щопівроку з підписом рукою панни воєводівни белзької панами Жевуськими братами має бути поданий ксьондзу суфрагану краківському, не перевищуючи витрат понад міру, відповідну станові та чесному утриманню панни воєводівни, а ксьондз суфраган має щороку виплачувати вартість згаданих витрат.
Витрати ж, подані паном Верещинським, мають виплачуватися поквартально.
Після остаточного, дай боже, завершення цієї компланації, обидві сторони взаємно й одна одній загалом і в кожній окремій справі прощають та скасовують усі претензії й образи та приводять справи до спокою. Коштовності, які залишилися серед рухомості пані гетьманової, а знаходяться при панні воєводівні белзькій, мають бути доставлені до Торговиці на свято святого Мартина й передані пані гетьмановій; а ксьондз суфраган краківський має докласти старання та свого уряду перед пані гетьмановою, щоб вона уступила їх панні воєводівні. Інші ж заставлені коштовності пани Жевуські мають викупити власним коштом і обернути на спільний ужиток. Усі речі, призначені до виготовлення або придбані за якийсь завдаток для пані гетьмановій, чи то в ремісників на ремонті, чи будь-де й на будь-якій підставі належні пані гетьмановій як рухомі речі, усі вони, окрім особливо зазначених у цій компланації, мають належати пані гетьмановій.
Цю ж компланацію і всі виражені в ній пункти з усіма доданими застереженнями й умовами сторони, що укладають угоду, зобов’язуються дотримувати якнайточніше вірою, честю й сумлінням і взаємно та одна одній обіцяють, за участю як примаса, так і вписаного опікуна та обох домів, як близького родича й протектора; власноручно підписавши й печатками затвердивши, зобов’язуються якнайшвидше надати їй сили через внесення до публічних актів.
Дано у Варшаві дня 4 жовтня 1732 року.
Розшифровка аматорська в рамках проєкту
Actum in Curia Regia Varsaviensi Sabbatho ipso Dire Festi Sancti Francisci Consesoris, Anno Domini Millesimo Septingentesimo Trigesimo Secundo.
Coram Officio Actisque praesentibus Castren Capitan Curia Varsavien personaliter compareni Illustris & Reverendisimus Michael Kunicki Episcopus Arsimensis Suffraganeus Cracoviensis & Illustris ac Mci Severinus Pocillator Regni & Venceslaus Capitaneus
Crusviciensis Rzewuscy, sani mentibus corporibus existentes jurisdictione suaquauis propria amissa, & presenti incorporame facta palani ac libere recognoverunt & quiliber illonum suo pro interesse recognait. Quia ipsi Complanationem certam, rame certarum ocni & cenditionum in ibidem expressarum de data eius hic Varsaviae die quarta Octobris Anno praesentis inter Illustrem & Magnificum Miaczynski Castellanum Chełmensem, Illustris & Magnifica Ludowica de Kunice Rzewuska Palatina Belzensis Suprema Exercitum Pry Ducissa ex Dispositione sacra Regne Maiestatis lege concepta Curatorem ab una, atg se recognoscentes, parte ab altera inctant & conscriptam manibus sui recognoscentibus et Cessissimi, Illustrissimi & Reverendissimi Primatis Rni proprys Subscriptam sigillis communitam. Vadio in eadem Complanatione specificato firmatam, in omnibus eiusdem Complanationis conditionibus punctis, clausulis, articulis, nexibus & ligamentis approbant suo pro interesse quisque illorum, eidemi Complanami in toto et satisfacere submittunt gseng declarant.
Hac sua personali recognitione ad praemissa media Correxit Lempicki
Розшифровка аматорська в рамках проєкту
Wypis z Ksiąg Grodzkich Zamku Luckiego Roku Tysiąca Siedmset Trzydziestego Trzeciego Miesiąca Maja Dziewiątego Dnia
На Urzędzie Grodzkim w Zamku Jego Królewskiej Mości Łuckim przede mną Józefem Makolaiem z Czarnołoz Czarnoloskim Regentem Sądów Kapturowych Województwa Wołyńskiego Powiatu Włodzimierskiego Namiestnikiem Burgrabstwa y Zamku Łuckiego y Xiegami ninieyszemi Grodzkiemi Łuckiemi
Comparens personaliter Jaśnie Wielmożna Jejmość Pani Eleonora Ludowika z Wielkich Kunic Rzewuska Wojewodzina Bełska Hetmanowa Wielka Koronna w ciężkiej swojej Krzywdzie Solenniter protestując Manifestowała się przeciwko Jaśnie Wielmożnym Ichmościom Panom Sewerynowi Podczaszemu, Wacławowi Pisarzowi Wojewodnikom Koronnym Synom y Zuzannie Wojewodziance Bełskiey córce Rzewuskim dzieciom swym o to, Iż cu Jaśnie Wielmożne Ichmoście Panowie Rzewuscy synowie y córka Jaśnie Wielmożney Manifestantki zapomniawszy tegem Natura, która zawsze z wrodzonej istoty do powinnej ciągnie wdzięczności jako et legem Divinam, która że nie tylko każdego In juriare zakazuje ale owszem wszelkim Machinatiom od Dzieci ku Rodzicom czynionym perpetua Maledictione y odsadzeniem od Czci y Fortuny grozi.
Ichmość zaś obwinieni nie zważając takowej pogrózki za którą tradykacyą następuje śmieli y ważyli się Jaśnie Wielmożnej Manifestantce nie praktykowaną w Wolnym narodzie Korony Polskiej krzywdę uczynić, to jest naprzód Jejmość Panna Wojewodzianka Bełska będąc in tutella naturali Matki swej praesentis comparentki nie chcąc pati opieki, która do dobrej y należytej edukacyej każdemu Młodemu utorowaną jest drogą wziowszy Convenientia przez Błońskiego z rodzinymi swemi y uczyniwszy Machinationes na Manifestantkę Matkę swoją rodzoną y doniosłszy że Pryncypalissa która należycie jako stan y honor wyciąga oney do Warszawy wybrała się przysposobiwszy się w Cugi wyborne Karety kosztowne szory srebra kleynoty bogate Obicia perły y suknie wyborne Gotowalnie łite z kompanami tużka bogate futra, Krzesła, kanapy, zygary, manuety grające y inne Złote Zwierciadła Szafy Szkatuły, Girydony wyborne Lichtarze na nich stojące Parawany Karmanowe Wazy na Stoliki Lustry wiszace wsrodku Pokojow rzadko widziane gdzie y poboczne Dywany ze Złotem jedwabne y Perskie drogie tolety kosztowne Portrety axamitne na Stóliku nakrycia wielkie srebrne kabary z wielu Imbryków Srebrne wanienki fajerki Porcinele Filizamy z Porcinelami wybornemi co tylko dla Zufalej y wspaniałej Splendecyi być mogło y Innych niemało apparencji jedno drugiemu konfrontując y cokolwiek do Senatorskiej apparencyej y res chodu nalezy jako to z wikitow z rożnych liquorem szampanckich Borgunskich Laurenty Pontakow zamorskich Sektow Kanar Sektow Muszkatel Alakantow Perietymentow Malmazyi Bastardow Rynskich Win Dublanizow Rosalisow Persikow rata sie Alkiermasow wina Przedniego Węgierskiego Beczek Szescdziesiąt Cukrow rebionych y Nierobienych Korzenia wszelkiego Beczkami Ryb Zamorskich Mnóstwo Maszkar do oper sukien Aptyka wszystke Xiag do Medycyny y Inszych tak wiele korun Brabrabanskich i zlotych rekaniow Sobolich, takichże materyj sztukami bogatych y rożnych Sztegierek Bluzgurow Palatynek litych Wachlarzów
Gorsetów wybornych, Umbrelow drogich, Kwetow z korun Katy Axamitne lite y Szory bogate y Cugi y do nug apparament bogaty tych niezliczone rzeczy Suknia Postawy Galony Zlote Parami postumenta, ekipaże do Pasa, Tabakiery, Pachołeze Barwy nowe y Srebra Pachołeze te barwy tak dla Pachołków jako y Woźnic z sukna Francuskiego Moderunki Zolnierskie Statuy wyborne na kominy dla kapeli Pałaców y do lakow. Barwy bogate y tak wiele sprzętów na zarządzanie Imienia mego tak przed Najjaśniejszym Królem Jegomością, dom Królowi siebie y Dzieci po śmierci Męża mego chciała rekomendować, że zatem teraz z tego świata swej tej pamięci Augustowi Wtóremu jakoż przed całą Rzeczą pospolitą co do zachowaley y wspaniałey splendoru należy do Pałacu własnego swego w Warszawie będącego sprowadzić kazała, za tym Obwinieni Ichmość mają notitiam że ze wszystkiem w Warszawie zostać zbiegli y potem ubocznie sprzedali. Manifestantka a Matka swoją przez Córki tey expositą aby dla Dobr dla przeciągu karnawału zjechała która nie wiedząc Fomentów zostawiwszy ta wszystkie mianowane i niemianowane mobilia na paradę Warszawską zaprowadzone z Warszawy wyjechała.
Tam tedy Obwinieni Ichmość te wszystkie rzeczy, apparamenta własnym kosztem i sumptem już po śmierci męża swego Jaśnie Wielmożnego Jegomości Pana Rzewuskiego Wojewody Bełskiego z dóbr własnych i dziedzicznych na kilkakroć sto tysięcy sprawione, najechawszy Palac de integro funditus zabrali przez urodzonego Wrzysca i prykapostanych po to Manifestantkę, Matkę swą rodzoną najechawszy w dobrach jej wzięli i do więzienia wsadzili ciężkiego i do niesłychanego nigdy przez dzieci Rodziców więzienia miauszy wpr kondykt z siostrą swą rodzoną z Urodzonymi Więckowskiemi, Iwanowskiem, Switeckim i Błońskim, u których kilka kroć sto tysięcy było w dyspozycyi rachunku żadnego Manifestantce czynić nie przyszło, którzy per omnia tenentur ad calculum tudziez Switeczki i Iwanowski summ za zboże jej gotowizny także do kalkulacyi należące, których Obwinieni Ichmość wiedząc, że tak fortuny i dworu całego dyspozycjej praesentis Komparentki na kilka kroć sto tysięcy pieniędzy in manibus ad dispositionem suam danych różnemi czasy mieli, z onymi Initu condictamine i zabrawszy od nich resztę pieniędzy im kondonowali do oppressji Manifestantki, aby była rada i pomoca y o Jej nieszczęściu qua Ventura manebant nie przestrzegali, gdzie obwinieni Synowie i Córka teraźniejszej Manifestantki w uczkie, a całe nie tylko na prawo Boskie i świeckie, ale i na przyrodzoną miłość zapomniawszy Rodzona Matka swą Jaśnie Wielmożną Jejmość Panią Wojewodzina Bełską Hetmanową Wielką Koronną przez trzy ćwierci roku w więzieniu trzymali, o czym osobliwszy Dyaryusz świadczy, który tu podaje od urodzonych Wojciecha Więchowskiego i Jarockiego ze Gdańska z Statkow powracających tak pieniądze jako też rzeczy we Gdańsku pewne odebrali; a tak praesentem conparentka będąc okolicznie Warta otoczoną straciwszy omnem Fortuna dispositionem i owszem jej dobra Podlaskie Wielmożnemu Jegomośći Panu Rzewuskiemu Lowczemu Lubawskiemu i urodzonemu drugie Błońskiemu w pod dozywociem zostawały Manifestantki, nie implikując tych co stałe vita świętej pamięci Jegomości Pan Wojewoda z starostw i dóbr synom Manifestantki dysposuil , co y to in praesidicium advitalitatis o nabycie dóbr stante vita u trorumq conjugum communi advitalitatis podpadac powinni, ale nawet i te co indisputabiles być maja jako to Rozdol Jegomości Panu Rzewuskiemu Krajczemu Koronnemu magno conatu czyniące dwadzieścia cztery tysiące rocznej intraty oddali, tęnże Jegomość Pan Krajczy zabrał wiele akwawitych ciu węgrom sprowadzonych więcej nad czterdzieści tysięcy z Targowicy do Rozdolu przywiezionych cum dato Jegomości mości Panu Krajczemu z łaski mojej Trzydzieści Tysięcy, a że z tym prawem Rozdol wzięła innie prawa, zatem affront bo od niewdzięcznych Bóg dary odbiera, ja tez ta summa inkorporują do siebie nazad, ażeby mi oddała w Manifestantuje sie jako y ten Rozdoz zabranie intrataiy o wudlie o Częśc Czudnicy co mi się należy Prawem od męża mego uczynionym. Pałac będący w Warszawie ex dec luta successivne na komparenta de longruo należący z Onego Summy Sześćdziesiąt Tysięcy podnieśli zwanczyk y Starostwo Ulanowskie, na które Nowosieleckie Starostwo żadnej cessjej nie czynila in uswi summ zabrałi, a chcieliby jaka cessya znajdowała się, to chyba za restryktem sub specie plenipotencjej subreptitia napisana była, ktore to jak cessije jako y plenipotencye y inne transakcye y spatia zostawione a komparentki reka podpisane w grodzie Warszawskim y jako sługom wyżej wyrażonym w Grodach plenipotencye czynione jako nie na żadną ruinę fortuny ani też przeciwko sobie zabiegając ażeby jakowych podstępków nie było, teraźniejsza komparentka manifestująca się annihiluje co dała tym Sługom y komukolwiek po śmierci męża swego tudzież Ichmościom Panom Bieńiewskim kasuje plenipotencye wywiwszy w Warszawskim grodzie co sama podpisała przeciw Synom manifestacyą w Roku Tysiącznym Siedmsetnym Trzydziestym Wtórym Marca Miesiąca jako y w Stazycy czynila manifest niedopuszczając Roku po śmierci męża przeciwko wszystkim transakcyom jego szkodzacym mnie Manifestantce, a tak siedząca Komparentka przez nie mały czas w więzieniu ciężkim, a nie mogący sobie rady dać prcestricta incarceratione nawet od przyjaciół swoich nie mogąc wyiąć suppetias, bo ciz Ichmość obwinieni na tenczas gdy wzięli w więzienie Matkę swą rodzoną i wszystkie papiery które były tak od obwinionych czynów dożywocia na dobra Krolewskie służące, jura communicativa spadłych Sukcrssyi qua est quanta na osobę Komparentki przyszłe dokumenta z Dziadów tak te które partycypuje i co się spodziewa partycypować, aby żadnej nie było in posterum inwestygacyj Fortuny jako też do Wirdykacyey w narodzie polskim niepraktykowanej zabiegiac zabrali Intraty z Dobr wszystkich y włości roczne powybrali, zboża wszystkie pomłócili et in usum Pructum obrócili Ciż obwinieni synowie Stada Bydła pozabierane i cokolwiek może wymyślić malignitas to wzystko in Oppressionem Komparentki czynione były, y nie tylko przez siebie ale przez Sług dwoich obwinieni Ichmość, tak w Dobrach, Intratach y wszelkich pożytkach które niniejsza Komparentka osobliwym sumptem i kosztem z nieruchomościami tudzież na Pogrzeb Świętej Pamięci Jaśnie Wielmożnego Jegomości Pana Rzewuskiego Wojewody Bełzkiego Hetmana Wielkiego Koronnego Męża swego Sto Kilkadziesiąt Tysięcy dała, iako też po Śmierci tegoż Jaśnie Wielmożnego Jegomości Pana Hetmana Wielkiego Koronnego Dekretem nakazanej summy inne Prawa różne na Sto kilkadziesiąt tysięcy w Rożniatowskiej nazwanej także po śmierci wzwyz wyrażonego Małżonka swego successorem zebrawszy z intrat summy z różnemi rzeczami Komparentka na Trzykroc Sto Tysięcy dała, wyderkaty płacone co mąż na dobrach zatrzymał, a manifestantką ani w dożywociu jej, ale tylko ledwie w prowiziej części od pretensjej swojej należącej zostawała, także mobilia wzwyż wyrażone jej jako dokumenta papierowe do milonowych jeszcze jej odbierać fortun nie oddane po śmierci ojca ich od obwinionych Synów zabranej, i subdole dożywocia od ojca z tychże intraty na kilka milionów spadkowych intrat wziętych co na Osm Millionow wszystkiego tu skomputowawszy wszystko suo tempore probować będzie, jako intraty w teraźniejszym więzieniu jej z dóbr zabrane więc przestrzegając każdego Grodowie aby się nikt nie ważył na dobra tym obwinionym Synom i Córki, gdzie jest posag jej ojca, aby żadnych Sunn nikt nie dawał ani ciż obwinieni podnosić nie mogą, gdyż pierwsze prawo komparentki od ojca ich uczynione, nim oni ci Zyc złączeli, i tak wielkie pretensje do tychże Synów i Córki zaś et personales od tychże sług obwinionych cierpiąc jako to od urodzonych Węlskiego, Korytkiewicza, Kwiatkowskiego, Dyminskiego, Chmielewskiego, Kapitana Malinskiego Porucznika Józefa Faleckiego y innych injurias, bo nie tylko lzenia i laiania ponosiła, ale też szarpanie i tłuczenie w tym więzieniu sustinere musiała, przeciwko to którym sługom Komparentka solenna insterendo z quaerelam do wspomnienia się sobie reservet Viam.
Ale ci obwinieni Synowie jakowej Subrectiuc sami i przez subordynowanych od Najjaśniejszego Króla Jegomości Augusta Clande styna padawszy do podpisu otrzymałi podrzucony instrument non ad mentem prawa, czego in veritate nie było, aby Jaśnie Wielmożna Jejmość Pani Hetmanowa Wielka Koronna na zdrowiu szwankować miała, to tylko żeby dalszej dyspozycjej zabronić Fortuny w którym Instrumencie jest ta prekawcyą, żeby za dowodami medyków y zacnych jako prawo mieć chce dopiero naznaczeni interessowali się do intrat, a jak do zdrowia przyidzić do szeląga jej oddać kalkulacyą, y do niczego się więcej nie interesować, ale nie kazano rozdawać dóbr ani komu brać, ani ruchomości tykać, ci zaś ta komstwem uwiedzeni obwinieni Synowie et has solenitas opuściwszy wszystko zagarnęli matkę w więzieniu trzymaja, co gdy Urząd Grodzki Łucki jako custodes legum proprij districtus widząc taką krzywda, że nie wypełnionemi kondycyami prawa adq absq solennitatibus debitis tylko ad nudum allegationem cum veritate non connexam wydany był instrument przeciwko czemu Manifest zaniósł Ichmość, zaś obwinieni chcąc saum tegere culpam y nagrodzić prawem errorem w komplanacyi w Warszawie weszli y bez wiadomości Manifestantki, a in praejudicium onej fortuny y honoru sine illa de illa absq quovis consensu komplanacyą spisali, gdzie za opiekuna Jaśnie Wielmożnego Imci Xiądza Michała Kunickiego Suffragana Krakowskiego obrali, która lub Jaśnie Wielmożna Jejmość Pani Wojewodzina Bełzka Hetmanowa Wielka Koronna terastawająca jako in viduali statu będąca Panią oprawną y dożywotnią y swoich fortun dziedziczką żadnego z prawa nie potrzebuje opiekuna jednak Jaśnie Wielmożny Jegomość Xiędz Suffragan Krakowski widząc że in tanta oppressione et tam strictu carcere Siostra Jego Jaśnie Wielmożna Jejmość Pani Wojewodzina Bełska zostaje barziey ex Compassione Naturali aby ją wyciągnol z tey toni quam ex necessitate tutella tej sie podioł opiekę o w Manifestacyą swoją przez Plenipotento uczynioną ze Volens nolens y Prawie coactus tę acceptavit Komplanacya wyrażoną przeto zważywszy taz Jaśnie Wielmożna Jejmość Pani Hetmanowa Wielka Koronna evidentes injurias sui i niesłychana od wieków nigdy przez Dzieci Matce takowa zadana lezya wszytkie Krzywdy swoje fideliter et realiter wyraziwszy aby Potomnym innotescatwie kom co to malignitas dla jednej appetytu Fortuny przeciwko Bogu y naturalnemu Prawu wdzięczności czynić zwykła Komplanacjej inharendo Manifestacyey Jaśnie Wielmożnego Jegomości Xiądza Suffragana Krakowskiego y wszelkich niesłusznych innych komplanacyi y transakcyi podstępnych manifestuje się Instrument prejudicivse Honorowi y Fortunie teraźniejszey komparentce czynionych transakcji do reindukowania w Aktualna Posesja manifestantki i dziedzicznych y królewskich jure communicativo należących, a przez obwinionych Ichmościów per violentiam zabranych Rozdola i innych generaliter dóbr jako też Summ comportacyey dokumentów delatorce Sluzacuch i wszelkiej podług osobliwego Regestru ruchomości nie należące zabranych przywrócenia do statuicjej sług jej wyrażonych do uczynienia kalkulacyey do wskazania Pen z Prawa pospolitego na takowych gwałtowników zapamiętałych zaciągających do obwarowania securitatem zdrowia i fortun od wszelkiej impetycyey subordinowanych obwinionych Ichmościów do nadgrodzenia wszelkich krzywd i szkód Sowitczcia, iterum atque iterum manifestatur deklarując się o to prawnie czynić, nie zaniechać salvo protestatione manifestantki praesentis melioratione si opus fuerit o teraźniejszej protestacyey do Akt przycecia mnie Urzędu taż Jaśnie Wielmożną Jejmość Komparentka upraszała co y Otrzymała Ludwika Rzewuska Wojewodzina Bełzka Hetmanowa Wielka Koronna, z których Xidąg y ten Wypis pod pieczęcią grodzką Lucka jest wydany pisany w Zamku Luckim.
Розшифровка аматорська в рамках проєкту
Wypis z Ksiąg Grodzkich Zamku Włodzimierskiego Roku Tysiąc Siedmset Trzydziestego Szóstego Miesiąca Decembris Dwudziestego Dnia
Na urzędzie Grodzkim w Zamku Jego Królewskiej Mości Włodzimierskim przede mną Józefem Małachowskim burgrabią Grodzkim Włodzimierskim i księgami ninieyszemi grodzkiemi starościńskimi Comparens personaliter Urodzony Jmć Pan Jakub Zabłocki ten ekstrakt dekretu Trybunalskiego Koronnego Lubelskiego Między Jasnie Wielmożna Jejmością Panią Rzewuską wojewodziną Bełską Hetmanową Wielką Koronną a Jasnie Wiell Ichmci Pany Sewerynem Podczaszym Koronnym y Winceslawem Pisarzem Polnym koronnym Rzewuskiemi y innemi ferowanego ad Acta praesentia podat per Oblatam de Tenore fequenti, Actum Lublinskim prolixe illatis exauditis ac bene perpensis et Trutinatis Licet quidem Instrumentum Curatela super Illustri Magnifica Rzewuska Palatina Bełzensi a Serenissimo Divae memoriae Augusto Secundo Poloniarum et Magni Ducatus Lithuaniae Rege emanasse probatur.
Verum quoniam tam Illustris Magnificus Miaczynski Castellanus Chelmensis Primarus quam Illustris Reverendissimus Kunicki Suffraganus Cracoviensis Subalternus Curatores a Jutoria ejusdem Curatela sua subricta officiose receperunt Eademque Illustrissima Magnifica Palatina Bełzensis praesenti in termino personaliter se sistens Recollecta Mentis et Rationis gaudet usu. Proinde judicium Eandem pro capaci dispositionis propria declarat, Eademque libertatem Possidendi et uti fruendi Substantia sua propria dummodo utatur non abutatur dat et concedit. Contractus non nisi Arendatorios non tamen ultra Triennales jdque pro adequato proporcionato et correspondenti proventibus annuis pretio ne vim Obligationis praeseferant et sapiant in cundos permittit. Jam vero eandem sui substantiam monerare aut invadiare vel alienare ullatenus nondebebit sub nullitate actuum et Transactionum Quarumvis secus et incontrarium subsequendarum irrepetibi litateque Summarum per quosvis contrahentes vel Jurium Quesitores impotrandarum inhibet praemonet et praecustodit. Bona vero Illustrium et Magnificorum Pocillatoris et Notarii Regni Rzewuskich Paterna Omnia Rzewusciana Fatis Olim Illustris Magnifici Palatini Belzensis Supremi Exercituum Regni Ducis Parentis eorum derelicta habita ratione Conservationis Hominis Paterni in Filiis et Decore corum ad usus publicos ac Obsequium Reipublicae ad Decus et solatium Maternum Accommodationis, Jisdem Illustribus et Magnificis Filiis cedenda Nec amplius per Illustrem Magnificam Matrem sibi ullo Jure vendicanda Juinimo ijidem Filiis deocupanda declarat Materna quoque per Filios Possessa praeter per eandem Matrem incosa disposita Eidem Illustri Magnifica Matri dimittenda censet. Necessariamque esse eo Nomine condescensionem Officiorum et quidem pro Parte Illustris Magnifica Palatina Belzensis Matris Lucoviensis vel Belzensis seu Vinnicensis aut Ovrucensis sive Cremenecensis, vel Zydaczoviensis, aut Lublinensis seu Stenzycensis. Pro parte quoque Illustrium Magnificorum Pocillatoris et Notarii Regni Filiorum Leopoliensis sive Zydaczoviensis, aut Trembovliensis vel Lublinensis seu Crasnostaviensis, aut Zytomiriensis, vel Belzensis, sive Grabovecensis, aut Lukoviensis vel Judicii Terrestris, sive Officii Castrensis Camenecensis Podoliae, seu Latyczovien, Unius duorumve, ubi Tres ac unius ubiduo, ex Generalis Officialibus et etiam unius ex Officiis Absentianon Obstante, hinc et pro Feria secunda, post Festum Sanctorum Trium Regum in Anno Deo dante venturo Millesimo Septingentesimo Trigesimo Sexto, proxime incidenti in Fundum primo Bonorum Pod Lodow, mutuo Partium sumptu, conducendorum vel conducendicen set.
Qua Officia sive Officium sub Panis Statuto Regni descriptis condescensura vel condescensur de Bonis ad Bona consequentersese transferendo et Terminum praefiendo, Bona tam Paterna per Illustrem Magnificum Palatinam Belzensem, quam Materna per Illustres Magnificos Filios deoccupari facient vel faciet, Eadem que Paterna Illustribus Filiis Materna vero Illustri Matri precluso detroventibus abutrinque reddendo calculo, non attenta cujusvis Creditoris vel Possessoris, contumacia et oppositione tradent et dimittent vel dimittet. Factura sunt pramissa partes sub Pana Banitionis perpetua Illiscoram Officiss sive Officio, aut Officiali, Condescensuris vel Condescesure per Partem super Parte, contra veniente publicanda Luita Pana Quatvordecem Marcavum Polonicalium per Partem Parti compensanda, et Judicio suo medietatis per utramque in instanti solvenda pro quo Condescensionis Termino, Illustres Magnifici Pocillator et Notarius Regni Rzewuscy Res Mobiles in quavis Materia et Forma existentes, Illustri Magnifica Matri interceptas, ejusdem Matris proprias comportare, realita tem comportationis comprobare et Illustri Matri ad Manus et quietationem ejusdem extradere tenebuntur, sub rigore suprascripto. Actus vero quosvis Leasivos et Transactiones circumscriptitias in quibus vis Actis reperibiles Honori ac Fortuna, tam Illustris olim Palatini Belzensis supremi Exercituum Regni Ducis, quam Filiorum ejus et Suorum aliarumque Personarum, praecipue Primorum Regni derogantes, cum eorum Oblatis Judicium tollit, cassat et annihilat, ex Actis que Publicis in quibus reperiuntur, in spatio et intra decursum Quatvor Septi manarum omnino eliminandas nec amplius extradendas demandat.
Extraditas vero nil quidquam tam pip Manibus Dignissimi Sago Jogaque Parentis Senatoris simul et Ducis Pacis et Belli Ministri Emeritissimi, quam plenissimae Ostimationi et integerrimo Honori Illustrium Magnificorum Rzewuskich Filiorum ab inclyto Sangvine et Virtutibus Meritisque in Patria Paternis non degenerantium, Qui nimo Vestigijs clare et rectefactorum ejus ac Majorum Suorum gloriosis Exemplis, per Templum Virtutis, ad Templum Honoris gradientium ac aliorum Dignorum Reipublicae Civium emeritae Virtuti praesertir Supremae Primorum Regni Capitum Authoritati et Dignitati, Nocere vel derogare debere declarat et sententiat. Quinimo Salvam Viam agendi in tuitu Paenarum cum Officijs talia scommata per Legem Suscipi inhibita ad Acta publica per Oblatam suscipientibus reservat et praecustodit.
Ne vero in subsequens Officia quaevis, Actus quosvis Laesivos Honori et Substantiae Illustrium Magnificorum Rzewuskich ac aliorum quarumvis Personarum Nocivos, Suscipere audeant et praesumant Vetat et inhibet, Sub Paenis rigidissimis contra calumniatores ac Convulsores Decretorum Tribunalitiorum sancitis et interpositis, Recognitiones vero quas vis etiam Cessionarias Ante Curatelam emanatam in rem Illustrium Filiorum per Illustrem Magnificam Palatinam Bełzensem Matrem factas, non obstantibus earundem importunis Reclamationibus, Judicium approbat et ratificat. Quoniam autem Illustres Magnifici Pocillator et Notarius Regni inter se Fratres Filii Rzewuscy Incommodationi Illustris Magnificae Palatinae Bełzensis Matris suae per Subministratas sui Personas immiscuisse et ad Laesiones ejus contribuisse arguuntur.
Proinde eosce utrosque Judicium punibiles esse censet et decernit, Quatenus Jurrim Castri Krasnostaviensis in Quatuor post Festum Sanctorum Trium Regum in Anno Deo dante venturo, Millesimo, Septingentesimo, Trigesimo Sexto incidens, Septimanis proximis, ingredientur. Ejusdemque sessionem per Spacium Duarum Septimanarum Quilibet ex Persona sua, sine Intermissione continuent et expleant, Nec non per Mille Marcas Polonicales Parti Illustri Matri in Eggressu de Jurri Judicio vero suo per Quingentas in Instanti Solvant, Facturi sunt praemissa sub Paena Banitionis perpetuae illo coram Officio in casu Contraventionis super se distinctim circa Manifestationem publicanda, Illustrem quoque Magnificam Palatinam Bełzensem pro Circum scriptione Primorum Regni Capitum Proprijque Dignissimi Mariti de mortui, atque Magnificorum Kunicki Capitanei Rudnensis et Wereszczyński Notarii Castrensis Chelmensis, Paenas habita ratione Aetatis Sexus et Debilitatis eius Crumendales non nisi promeruisse adinvenit et decernit. Quatenus praefatis Magnificis Kunicki et Wereszczyński unicuique eorum distinctim per Vadium Capitaneale Duplex circa Eggressum Illustrium Filiorum suorum de Jurri, Sub Paena Banitionis in ibidem circa Manifestationem et Judicio suo per Simplex in instanti ex Registro Paenalium publicanda solvat. Jam vero Generosos Wolski, Faledzki, et Korytkiewicz, Qui in discrete quinimo Crude et rigide circa vecturam Illustris Magnificae Palatinae Bełzensis eundem tractasse et disgustasse arguuntur, punibiles adinvenit et decernit. Quatenus Jurrimo Castri Chelmensis in Quatuor ab Actu praesenti septimanis proximis ineant, Eiusdemque Sessionem quique eorum ex Persona per Duodecem Hebdomadas sine Intermissione continuent et expleant.
Nec non pro quolibet eorum intercedendo Illustres, Magnifici Rzewusci per Vadium Capitaneale Duplex Parti, Illustris Magnificae Matri suae in Aggressu Eorum de Jurri et Judicio suo per Simplex in Instanti solvant. Quoniam vero Generosus Czarnoluski Susceptans Actorum Castrensium Luceoriensium Protestationem crudo Calamo etiam Primorum Regni Omni Exceptione Majorum Rectefactis suis in Publicum claresentium circumscriptivam imo calumniosam vetante Id Lege ad Acta Castrensia Luceoriensia Suscepisse et Ingrossasse, oblatai ejusdem Protestationis in Variis Actis disseminatas causasse arguitur. Proinde Judicium eundem tanquam calumniatorem Jurique Publico Rebellem, Paenas exemplares Infra scriptas promeruisse sententiat et decernit, Quatenus eluendo hunessium Ausum Jurrim Castri Chelmensis in Quatuor ab Actu praesenti Septimanis proximis ingrediatur, Eiusdemque Sessionem per Spacium unius Anni integri sine Intermissione continuet et expleat. Nec nom Mille Mareas Polonicales Parti Illustribus Rzewuskim Fratribus in Eggressu eius de Jurri et Judicio suo Quingentas Illustris Magnifica Palatinae Bełzensis pro Eodem in instanti, Salva apud Eundem earundem Repetitione Paenarum solvat. Facturi sunt praemissa omnia Suprascripti om nes Sub Paena Banitionis perpetuae illo coram Officio Castren si Chelmensi in casu Contraventionis super uno quoque contraveniente distinctim circa Manifestationem publicanda. Jam Autem Magnificos Mogilnicki Capitaneum Nieszaviensemo et Błonski Regentem Castrensem Leopoliensem, adcitatos Judicium a causa et Impetitione quavis de plano Liberos facit et pronunciat de Verbo ad verbum prout in Protocollo Decretorum continetur extradere mandavit.
Utego Extraktu przy Pieczęci przyciśnioney Ziemskiej Correcta wte słowa Correxit Brzeskim, Podpis zas Ręki Imci Pana Pisarza Ziemskiego Lubelskiego Temi Slowy Casimirus Silvester Suffczyński Notarius Terrestris Lublińensis, który to Ekstrakt per Oblatam podany za ustnym y oczewistym wyz rzeczonego Imci podawającego podaniem y prosba azamoim Urzędowym przyjęciem do Akt Ninieyszych Grodzkich Włodzimierskich de Verbo ad Verbum jest Ingrossowany z Których i ten Wypis pod Pieczęcią Grodzką Włodzimierską jest wydany pisany w Zamku Włodzimierskim.
Upadam do nóg Waszej Książęcej Mości z dawna Ojca i Dobrodzieja wyrażając to, że nie dla żadnych postrachów nic nie wartego dekretu, bo przeciw Bogu i prawu za cóż mam apprehendować? I nie ustąpiłabym kroku choćby do sądnego dnia, aż poena publica stanęłaby na nich, ale widzący więcej ich w grobie niżeli na ziemi, niepociągnęłoby ich życie do dłuższego prawa, a kto raz umrze rzadko ożyje, śmierci zaś ich nigdym nie pragnęła, tylko szczególnej kary w każdym sądzie. Zaczym kiedy następuje łaska Waszej Książęcej Mości Dobrodzieja i Najjaśniejszego Króla Jegomości Pana Mojego, że ten kryminał sądzić będziecie, nie dacie mi krzywdy uczynić ni honorowi ni fortunie mojej, nie trzeba eksplikować Waszej Książęcej Mości Dobrodziejowi, jakoś pierwszy w całej Rzeczypospolitej naszej będziesz umiał tego zażyć, bo ta sprawa należąca do sumnienia, honoru mego i do fortuny, i tchnie w delikatne sumnienie Waszaj Książęcej Mości Dobrodzieja. Zaczym chętnie idę do sądu Waszej Książęcej Mosci Dobrodzieja, którego wszelkie narody wielbić będą, że staniesz jak Bóg, honor i sumnienie każe. I Król Jegomość Pan Mój wiem, że wyciągać nie będzie na mnie tego, żeby płazem taki puścić kryminał, bo tu idzie o wszystkich rodziców honor i w przyszłym wieku. Czekam tedy czasu naznaczonego od Waszej Książęcej Mości Dobrodzieja na ten kompromis. Rozumiem, że aż po limicie, gdyż wprzód trzeba przeciw dekretowi nic nie wartemu manifesta uczynić i punkt na punkt rewers dać, ażeby sąd Waszej Książęcej Mości miał się na czym zasadzić i sprawiedliwość uczynić, manifest zaś nie może być, chyba na półtora tygodnia przed limitą. Czekam we wszystkim od Waszej Książęcej Mości uwiadomienia.
Manifestu i do kompromisu trzeba przeciw dekretowi, a synów jakiem zobaczyła z daleka prawie jak umarłych. Niech będzie przeklęty kto im dopomógł i poradził, i wziął tę machinę na siebie, boby sami tego wykonać nie mogli. Już oczywista praktyka, że autor tak niepraktykowanie zginął, bo jest całego świata zdrajca, tylko dusza Boża. Niechże będzie jeszcze tak przeklęty od Boga, który podwiódł Adama i Ewę do grzechu.
List do Książęcia Jegomości Wiśniowieckiego, kasztelana krakowskiego, aby Ichmościów Panów Rzewuskich, matkę z synami pogodził. W Warszawie dnia 7 grudnia roku Pańskiego 1735 pisany. August Trzeci etc.
Jaśnie Wielmożny Uprzejmie Nam Miły. Znając dobrze magnam prudentiam Uprzejmości Waszej, osobliwie też teraz uważając, jak delikatnie i przezornie maiestatem cum libertate kombinowałeś, synów tej Ojczyzny jednoczyłeś, serca ich rozróżnione do dawnej konfidencyi i wzajemnej miłości dys ponowałeś, żadną miarą wątpić nie możemy, iż mając tantam vim persuadendi daleko łatwiej i prędzej Uprzejmość Wasza pojednasz i uspokoisz Wielmożną Rzewuską, wojewodzinę bełską, hetmanową wielką koronną z własnymi jej synami, w których jako widziemy indolem bonam i do usługi publicznej chwalebną applikacyą, tak życzemy, aby zacna krew godnego i dobrze in Republica zasłużonego ojca przy macierzyńskim błogosławieństwie tym bardziej wsławiać się mogła. Dla czego zażywamy Uprzejmości Waszej, abyś imieniem naszym wszedł między matkę i synów, a powagą i wielkim kredytem swoim pomiarkował ich we wszystkim. Za co Uprzejmość Wasza będziesz miał przed Panem Bogiem insigne meritum i coraz większe pańskie nasze respekta, z którymi się i na ten czas oświadczając, dobrego onemuż od Pana Boga życzemy zdrowia. Dan w Warszawie, dnia 7 miesiąca grudnia roku Pańskiego 1735, panowania naszego III roku. Augustus Rex
List do Wielmożnej Rzewuskiej, wojewodzinej bełskiej, hetmanowej wielkiej koronnej, aby się z synami pogodziła. W Warszawie dnia 7 grudnia roku Pańskiego 1735 pisany. August Trzeci etc.
Wielmożna Uprzejmie Nam Miła. Przypominając sobie godność i wielkie w Rzeczypospolitej zasługi Wielmożnego niegdy wojewody belskiego, hetmana wielkiego koronnego, małżonka Uprzejmości Waszej, radzibyśmy aby do tegoż honoru postępowali synowie jego, którzy że macierzyńskie Uprzejmości Waszej serce przeciwko sobie mają mieć zażalone, coby im moglo tamować błogosławieństwo Boskie, więc nad tym ich nieszczęściem a oraz Uprzejmości Waszej nieukontentowaniem jako ubolewamy bardzo, tak dla utulenia Jej żalu, dla oddalenia wszelkich afflikcyi, dla tym prędszego i skuteczniejszego uspokojenia, z strony naszej zażywamy Jaśnie Wielmożnego Książęcia Wiśniowieckiego, kasztelana krakowskiego, wielką roztropnością i przezornością nie tylko w jednaniu partykularnych ludzi, ale też w uspokojeniu całej Rzeczypospolitej z dawna wsławionego. Racz tedy Uprzejmość Wasza poufać interesów swoich tak godnemu mediatorowi i posłuchać przyjacielskich jego perswazyi, wszakże nikczemne tylko gminu pospolitego serca lada żal zawojowawszy, zwykł do zapalczywości i zemsty pobudzać, wspaniale zaś do chrześcijańskiej doskonałości sposobniejsze bynajwiększym żalom nie dają nad sobą tego dokazować, ale mężnie wszelkie przeciwności przykładem Zbawiciela świata zwyciężają, a przez to oneż lekkie i miłe sobie czynią. To my o cnej osobie Uprzejmości Waszej i Jej wspaniałosci trzymając i rozumiejąc, bynajmniej nie wątpimy, iż gdy Uprzejmość Wasza nie mogąc się wyzuć z wrodzonej miłości, dasz się przebłagać dziatkom swoim i błogosławić im będziesz, natychmiast zapatrując się na ich usługi publiczne, ochotę i aplikacją, którą widziemy, mając z nich synowską w każdej potrzebie pomoc, cieszyć się będziesz i dopiero się ze wszech miar szczęśliwą obaczysz. Czego my gorąco pragnąc, dobrego onejże od Pana Boga życzemy zdrowia. Dan w Warszawie dnia 7 grudnia roku Pańskiego 1735, panowania naszego III roku. Augustus Rex
Wacław Nowakowski, "Podhorce. O zamurowaniu Ludwiki z Kunickich Rzewuskiej, wojewodziny bełzkiej HWK" (1896)
Andrzej Haratym "Jak August III Rzewuskich godził" у "Inter Regnum et Ducatum Studia ofiarowane Profesorowi Janowi Tęgowskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin" (2018)
Listy Augusta III króla Polski do: Wiśniowiecki Janusz Antoni klan krakowski ("aby [...] Rzewuskich matkę z synami pogodził"); Rzewuska hetmanowa w. kor. ("aby się z synami pogodziła"); Odpisy akt i korespondencji z kancelarii królewskiej z lat 1735-1740, рукопис (1735-1740) 07.12.1735 s. 2-6
Центральний історичний архів у Львові, Фонд 181, Опис 2 (Архів Жевуських-Лянцкоронських), Справа 2000
Листи Людвіки Елеонори Жевуської з Куницьких до Радзивіллів (1727-1746)