Nad wszystkie podłej intrygi wnioski, 

Nad wszystkie skarby, nad wszystkie dary, 

Milsza mi złaski mej szczupłej wioski 

Jutrzeńka biała, wieczorek szary.

W mieście chcąc co mieć, tzzeba coś stracić 

Na wsi wesołość darmo przychodzi. 

Drzewo za cień swój nie każe płacić, 

Dobry zefirek darmo mnie chłodzi.

W mieście za roskosz, wolność oddaję; 

Za moją szczerość, biorę zgryzotę; 

Wioska mnie słodzi, przywilej daje 

Kochać bespiecznie prawdę i cnotę.

Rosa, co zlekka na trawkę spada, 

Strumyk, co płynąc kamyczki chwieje, 

Nic mi o łaskach swoich nie gada, 

Ni mi fałszywe czyni nadzieje.

A gdy mnie dręczą jakie zmartwienia, 

Prawda, mych smutków głazy nie czują; 

Nie słyszą góry mego westchnienia; 

Lecz mnie jak ludzie nie prześladują.

Jeżeli lubisz niepokoj, wrzawę, 

Przy zbytku nędzę, kłótnie, swawole, 

Nazywaj szczęściem swojém Warszawę — 

A ja zaś na wsi, na wsi, żyć wolę.

Na wierzchu brzozy ległej nad bystrym strumieniem, 

Rozrzewniał wszystkich słowik, załośném swém pieniem.

Duszę mu rozdzierała pamięć ulubionej 

Dłonią ptaszników w zdradnych sidłach uchwyconej.

Nie z czucia, lecz z zwyczaju w licznych stadach ptaki 

By go cieszyć, przyległe opuściły krzaki.

— Czegoż tak tkliwie jęczysz, znajdź samicę drugą, 

To lepiej, niż się dręczyć boleścią tak długą.

On na to: ja bynajmniej wam się nie dziwuję, 

Macie zmysły, ja serce i przeto žal czuję.

Ten bez przyczyn się śmieje, ów z próżniactwa skacze, 

Jam stracił przyjaciela i dla tego płaczę.

Twój smutek, bracie, zalem mię przenika,

Do płaczącego rzekł wróbel słowika.

Mily mój dowcip ciebie rozweseli, 

Zal się umniejsza, gdy się nim kto dzieli. 

— Nie troszcz się, slowik rzekł: moją żałobą,

Wolę sam wzdychać, niż się nudzić z tobą. 

Lepiej w niedoli zapłakać samemu, 

Niż serce odkryć trzpiotowi płochemu.

Spotkała przecież w drodze raz szczęście zasługa —

Idźmy razem, twa podróż stanie się mniej długa. 

Rzekło szczęście i wiedzie przez łąki twitnące, 

Piękne rzek brzegi, gaje wonią kwiatów tchnące. 

Szmer strumyków, ze słońcem igrające cienie 

I całe się im wdzięcznie śmiało przyrodzenie.

Wtèm widać przepaść pęd ich hamującą kroku —

Szczęście krzyczy: idź w lewo w te krzaki na boku. 

Patrzaj się na leżące za temi krzakami 

Laski, buławy, gwiazdy i złoto kupami. 

W trzech minutach ukresu podróży staniemy 

Lecz, by przejść tę gęstwinę, czołgać się musiemy. 

— Ja, czołgać się? by posiąść te znikome dary, 

I drzeć się mam krętemi ścieżki przez te jary? 

Raczej, powie zasluga, chcę z honorem zginąć 

Niżeli czczą wielkością wśród śmiertelnych słynąć. —

Padła w przepaść - zniknęła w dzielnym enoty biegu —

Lecz pamięć, żal i przykład, zostały na brzegu.

Raz rzeknie wół do dropia: mam paszę, mam wodę, 

A stokroć lepszą w domu dają mi wygodę, 

Suchą paszę i siano świeże i zielone

I w pięknej stajni owszem żłoby zarzucone.

Głupcze! rzekł drop, niech każdy zwierz człeka unika, 

Ja lękam się myśliwca, ty bój się rzeźnika.

Filozof pogrąžony w górnych myśli tłumie 

Spójrzał na słońce i rzekł w pokornej swej dumie: 

Wielkie ja widzę, mamy podobieństwo z sobą, 

Ty jesteś gwiazd i planet, ja ludzi ozdobą. 

Twa jasność martwej nocy kir zwleka z natury, 

Swiatło moje rozpędza czarne głupstwa chmury. 

Twój promień świat oświeca, ubiera i żywi, 

Dowcip mój rządzi, cieszy, naucza i dziwi.

Słońce skromne tak powie do mądrego człeka: 

Podobnyś jeszcze bardziej zbliska, niż zdaleka. 

Mój blask, kiedy swym ogniem bliskim ziemię ruszy 

Mózg pali, wody pije, kwiat i zioła kruszy. 

I kto się weń wpatruje noc w zrzenicy rodzi —

Wielki mędrcze! twój rozum w parze ze mną chodzi. 

Nieścigły lot twych myśli, twych uwag zapędy, 

Przynoszą ciemne prawdy i zawiłe błędy.

I, by skończyć nasz obraz choć nie w twoim guście, 

Tyé těm zawsze, czém tylko ja jestem w Auguście. 

Pełzły roje robactwa na paszystej niwie, 

Gniazda ich całe z trawą zjadał baran chciwie. 

I gdy na tym bankiecie przyjemnie się bawi 

Wypadł znagła wilk z krzaków i za grzbiet go dławi. 

Jam niewinny, jam chudy, nie będziesz mną syty — 

Wilk na to: tyś łotr gorszy ode mnie, boś skryty. 

Tobą jednym nasycam dzisiaj gardło moje, 

Tyś wezoraj zjadł tysiączne niewiniątek roje.

Do J. L. P. S. G. W.

Ponurego urzędu, urzędniku tkliwy!

Tyś bardziej godzién szczęścia, ja więcej szczęśliwy.

Obadwaj pełnim losu niezwrotne koleje, 

Ciebie wieńczy Temida, mnie Flora się śmieje. 

Ty cofasz ludzkiej żądzy zhukane zapędy, 

Są ulubione, którym cugle puszczam, błędy. 

Ty chłostą groźnej kary ścigasz chytre zbrodnie, 

Twardość praw, twej czułości rostapiasz płomieniem, 

Duch mój skrzepły natura miękezy rozrzewnieniem.

Mnie w cieniach płynie wiejskich nurt życia łagodnie.

W tobie znalazł surowy urzędnik człowieka, 

We mnie człowiek na słabość miękkich dusz narzeka. 

Chciałem na ciebie wylać te wymowne gniewy 

Co na Paryż wyzionął duch mędrca Genewy. 

Lecz pomniąc, że przebywasz wśród wiejskiego miasta, 

Gdzie dym, błoto i plotka wzmaga się i wzrasta, 

Przebaczam wieśniak, przez wzgląd, żeś jest półwieśniakiem.

W tém różny, że choć słyszę skryty gdzie pod krzakiem 

Miłośnej Filomeli jęk pieszczoty tkliwy, 

Ty Niemeńską Najadę oglądasz szczęśliwy. 

Której głos, gdy twej duszy niesie zachwycenie, 

Płoniesz, widząc roskoszue śnieżnej piersitchnienie. 

Zbyt suchy jest mój pędzel, rozwlekły i słaby, 

By wdzięczue skromnej wioski mógł skreślić powaby.

Obudza mnie jutrzeńka — idę w gęste cienie, 

Szczęśliwy, že mnie ludzkie nie ścignie wejrzenie. 

A siadłszy gdzie nad strugiem wzdycham myśląc sobie, 

Ze dwóch jest ludzi w jednej człowieka osobie.

Ow rano wzłotej szacie wśród blasku i wrzawy, 

Tłum go ciśnie przez brudne pochlebstwa kurzawy. 

Okrzyków, brołdów serca wszystkich został panem; 

W wieczór samotny płacze odziany łachmanem.

Myśleniem i południa żarem utrudzony 

Wracam się — lecz widokiem łąki zachwycony, 

Dzieci słońca i rosy, kwiaty dłoń ma zrywa, 

Ten błędny tułacz, trawy liściem się okrywa, 

Ow ozdabia pagórki, ten zaś lubi cienia, 

Ow drżącą główkę spławia w czystém szkle strumienia.

Ten pyszny z jasnej farby szkarłat swój rostacza, 

Ow samotny w ustronie bezśladnych miejsc zbacza.

Ja mając Turnefora lub Linnea w ręku

Zważam krzew każdy pełen porządku i wdzięku. 

Zacóż w rozsądnym szyku mądrych tworów mnóstwa

Człowiek jeszcze nie dojrzał łaskawego bóstwa?..

W róży cię widzę Boże! kojący kłopoty 

Dla mniej czułych zachowaj trzęsienia i grzmoty!

Gdy tęcza farb pierwotnych ludziom sieje wzory 

Zdołaż malarz jej cudne wystawić kolory?.. 

Lub to srebrnobladawe księżyca odzienie 

Którém rozświeca nocy straszące świat cienie? 

A gdy przez liść topoli drżący śle promyczek, 

Nurt kłócąc pije w skale mruczący strumyczek. 

Lub tę ciszę? tę świeżość i ten blask jutrzeńki, 

Co na wschodzie rumieńcem skromnie zdradzawdzięki; 

A morskich opuszczając bezdenności tonie 

Rzuca na świat kolory i roskoszne wonie.

I przyjemnie od lekkich zefirów ciągniona 

Błękitną kryjąc gazą wdzięk nagiego łona, 

Na zioła drętwiejące i zwiędniałe kłosy 

Z włosów puszcza wilgotnych perły chłodnej rosy.

Lub tę chwilę posępną, srogą i ponurą, 

Gdzie człowiek obumarły z mdlejącą naturą, 

Myśl całą i strwożony wzrok wlepia w obłoki 

Chcąc ożywny deszcz ściągnać na ziemskie opoki. 

Lada wiatr, lada chmura, krzepi mu nadziję,

Zwycięski słońca promień ujrzał i truchleje.

Promień, co wszystko trawiąc ognistemi ścieki 

Osuszył bagua, wypił dwie części już rzeki.

Więc z przeczucia pobożny drżąc o brak wilgoci 

Dłonie łzą zlane wznosi du Boga dobroci.

Chmurka mignie, wnet, druga naprzeciw się toczy, 

Zbliżają się, ściskają — blask nagły wyskoczy.

Wre powietrze, wiatr szumi, pył gęsty się kurzy 

Okropuą ćmą natura posępna się chmurzy. 

Grom powstaje, wzmaga się, grzmi mocno, słabieje, 

Silniej huczy, przeraża, wstrząsł światem i mdleje. 

Blask za blaskiem a piorun za piorunem ściga, 

Ziemia ciągle drży, ciągle błyskawica miga.

Wiatr pożary z bałwanów obłocznych wypycha, 

Deszcz lunał, c człek niepewny cieszy się i wzdycha.

Grom ustał, wiatr truchleje, kształtna tęcza wstaje,

Wuet burza pędem leci dalsze straszyć kraje. 

Wilgoć szatę świeżości na ogród mój wdziała, 

Smutny narcys i róża wpółmartwa powstała.

Zefir wdzięcznie niekiedy w gęstwinach szeleści,

Wątpliwych wzór uczuciow motyl trawkę pieści.

Pszczółka już kwiat całuje, ptaszek liść kołyszy

Pasterz trzodę wypędza i słowika słyszy.

Pasterka blaskiem słońca zbrukana przyjemnie 

Spiewa roskosz kochania kochana wzajemnie.

Nie Maron ja, bym rymem wieki przeżyć godnym 

Szczęście bespieczne głosił wieśniakom swobodnym. 

Ich sławą jest — pożytek; zabawy — roskoszą. 

Czy gdy w borach zapadłych srogie źwierzę płoszą, 

Czy który na zielonym siadłszy rzeki brzegu (w biegu.

Chce swym wzrokiem swawolny nurt zatrzymać

Tak właśnie lata moje gdy porywczo zchodzą 

Doświadczeniem ładowną łodź nadziei zwodzą!..

A gdy zdradliwą wędkę w głębie rzuca wodne 

Łatwo zyskiem łakomstwo oszukuje głodne.

Ilež to nocy nie spał, ileż doznał wzgardy, 

Jak długo ów był podłym, niźli został hardy!

Rani się i umiera chwytając haczyki 

Skryte pięknemi gwiazdy, wstążki i krzyżyki....

Czy folwarcznych mieszkańców łącząc liczne zgraje 

Dłoń przezorna ziarn tucznych pokarm hojny daje. 

Widzę jak różnym kształtem i w różnym kolorze.

Napełniają folwarku sienie i podworze.

Ow kogut, stróż obozu w skrwawionym szyszaku 

Stąpa zwolna, wszystkiemi gardzący bez braku. 

A gdy drudzy bój toczą o nikezemną strawę 

Woli żołnierz głód raczej, niż zysku zabawę. 

Z sinym nosem z Kanady ptak co gdy się ruszy 

Smieszny, sobie się dziwi i daremnie puszy. 

Dumnym pcha bokiem, łaje, pędzi się zdaleka, 

Lecz gdy kto nań uderzy z placu tchórz ucieka. 

Tak ten co mu fortuna swe blaski rostoczy 

W nieporuszonej głowie harde skrywa oczy; 

Lecz kiedy mu zwodniczych swych umknie promieni, 

Drży cały, włosy, targa i wzdętą twarz mieni.

Ow gmin niewinnych ptaków ma enoty, ma wady, 

Ni go świat wielki kazi, ni ciąguą przykłady. 

Są czułe, skryte, zdradne, srogie charaktery, 

Dworaki, hipokryty, gnuśne, bohatery.

Natura swój piętnuje w każdym rys głęboki, 

Ten cichej chce roskoszy, ów w bitwach posoki.

Los me żądze słomianym oparkanił dachem, 

Skąd w złote uszedł gmachy niepokój ze strachem. 

Ten skromny cień ogródka, te ubogie szczyty, 

Ta łąka i ten strumyk w głębiach olszyn skryty, 

Ten zagon, co nasyca, lecz mnie nie nadyma 

I dusza która czułość z spokojnością trzyma.

Niewinnością, naturą, otoczony wkoło 

Myślą i troską zdarte wypogadzam czoło. 

Zony tkliwość i wdzięki, dzieci lube śmiechy, 

To me szczęście, zabawa, pieszczota, uciechy. 

Nie zna zazdrości, dumy, zgryzot dola cicha 

Cóż mi da blask powierzchny, lub wielkości pycha?... 

Nieszczęsny! kto wzgardziwszy prostotą natury 

Wlecze ciężar dostatków smutny i ponury.

Porzuć i ty z urzędem połączone troski! 

Rozsądek nam dziś każe kryć się w cieniach wioski. 

Złoż kaźni srogie chiłosty na sądowej ławie, 

Porzuć Justyniana molom i kurzawie.

Wyraz tych ustaw krwawy codzień mażesz łzami, 

Bodajbyś niepodległy żył z twemi kmiotkami! 

Pił wodę źródeł, owoc jadł z twego ogrodu 

I z roskoszą używał własnej lipy chłodu. 

Niech filozof Horacy, niech malarz Wirgili, 

Albo nieszczęsna Sapho tobie się przymili.  

Znajdziesz zdrowie, myśl żywą, przechadzki przyjemne, 

Miękkie z darnia posłanie i sklepienia ciemne. 

Wiosną kwiatek, cień latem, jesienią kominek 

I wierną moję przyjaźń i luby spoczynek.

Drobny strumyczek szkła tocząc czyste

Brzegi swe ściska zielone.

Na nich oparte wierzby cieniste 

Na tamtę suną się stronę,

Słońce znużone włokąc promienie, 

W lekszą świat farbę ubiera; 

Zefir cieniowe chwiejąc sklepienie 

Westchnął, ochłodził, umiera. 

Błysnęła gwiazda jasna choć blada, 

Co pierwsza wieczor ogłasza -

Troski jej dusza powierzać rada, 

Gdy świat do ciszy zaprasza.

Wsparta o skałę Zoa nadobna, 

Powiewną gazą okryta, 

Kształtem do brzozy białey podobna 

Patrzy się w gwiazdę jak wryta, 

Smutkiem przyjemnym krasi swe oczy, 

Milsza czułości westchnieniem 

Tak gdy się chmurką słońce otoczy 

Lekszym świat pieści promieniem.

O! gwiazdo, rzekła: przyjmij me dzięki! 

W niej widzę ciebie, Albinie. 

Podaj życzliwą dłoń do mej ręki, 

Niechaj nam razem wiek płynie.

Patrz się, Albinie! patrzaj raz jeszcze! 

Wszak się w tej gwiaździe widzimy. 

Duchy muię jakieś zdejmują wieszcze, 

Ze w niej się razem złączymy.

Spuści nam ona promyezek błady, 

Co nam noc śmierci rozświeci 

Gdy wolni zgryzot i ludzkiej zdrady 

Życie nam razem uleci.

Rzekła, westchnęła, spuściła oczy 

Wiatr zaszumiał, gwiazdy zbładły, 

Łza jej strumieniem z powiek się toczy, 

Dwa listki z wierzby w nurt wpadły.

Przechodniu! stań zdumiały nad zimnym kamieniem 

A zdobiąc ręce kwiatem, a piersi westchnieniem, 

Cnocie wieniec, naturze rzuć oczu łzę tkliwą —

Pod tym głazem śpi miłość z wiernością prawdziwą.